Samen met de Samen
door RuthIk rits m''n tent open, rendieren opgeschrikt door dit onbekende geluid, zoeken hun ontbijt een veldje verder op. Alleen Bo, een nieuwsgierig jong blijft nog wat dralen. Voor een kopje thee moet ik eerst een vuurtje maken. Van Niillas heb ik wat berkenbast meegekregen, en samen met wat rendieruitwerpselen en wat kleine houtjes uit de fjord, zal dat wel lukken hier boven de boomgrens. Als ik aan de oever verschijn maken zwart-witte alken dat ze wegkomen. Welke alk is dit? Mijn vogelboek was te zwaar; en Mike, de ornitholoog is alweer richting Engeland. Mijn gedachten gaan terug naar het genezingsritueel wat we voor Mike hebben gedaan, bij de seidi-steen.
De seidi is een steen waar al eeuwen door de Sami aandacht aan werd besteed: soms in de vorm van een offer, als dank voor een goeie vangst. of gewoon een praatje in een eenzame witte wereld. Tijdens het ritueel trommelden we op onze zelf gemaakte drum van rendierhuid. Eerst deden we dat rond een vuurtje en in een oude steencirkel en daarna om Mike die bij de steen zat. Al zingend en dansend wensten we hem beterschap. Ik voelde bij de steen, liefde en begrip en connecties met allerlei plekken op aarde, speciaal de Drentse heilige stenen.
Ja het was een heerlijke week bij Mardoeke en Niillas. Ter hoogte van de Noordkaap was ons kamp gelegen, aan een rivier die uitstroomt in de Barentszzee. Ver weg van de wereld met de economie van- het nooit genoeg -, alleen koelelementen van vissersschepen, piepschuim en verfkwasten herinneren aan een wereld waar schaarste de drijfveer is. Wij werden vetgemest met zalm en rendiervlees. Met respect werd er gegeten, en met respect leerden we de huid van een zalm te prepareren. Want immers niets wordt weggegooid, etensresten gingen naar de vogels en de veelvraat misschien. Ik kreeg de huid van een rendierkalf om een drum van te maken, alles van het rendier wordt gebruikt.
Tijdens het Riddu-riddu festival zag ik in een documentaire, dat je van het holle gewei een messchede kunt maken. ( het Riddu riddu festival is een cultuur uitwisseling van bevolkingsgroepen boven de poolcirkel) Mardoeke wist van allerlei planten, die hier zomer, voorjaar en herfst tegelijk beleven, heerlijk eten te maken. De veldzuring-salade met zalm, de gele framboos de kraaiheide de bosbessen met handenvol kon je ze plukken, maar met respect leerden we. Als onderdak hadden we een lavvu, (een Sami tipi) met rendiervellen op de grond. Een vel was boekentafel, waar je zelf informatie kon lezen over dit volk. De Sami cultuur wordt in het nauw gedreven, het wordt ze verplicht mee te doen met de westerse cultuur. Een voorbeeld is de slacht-methode: Rendieren moeten worden geslacht in naar Europese norm ingerichte slachthuizen. Terwijl het buiten, diepvries, door de eigen herder, veel diervriendelijker en hygiënischer zou zijn.
Met m'n kopje thee, bij een vuurtje zit ik aan de Syltefjord Af en toe steekt een zeehond z''n koppie boven het water ... Dit is de warmste zomer sinds mensenheugenis, het is waarschijnlijk het opwarmen van de aarde. Ik geniet er van en besef dat alles twee kanten heeft. Dat geldt ook voor de kleine 8- jarige Niillas, die door de Noorse regering verplicht werd om naar de kostschool te gaan. Gelukkig maar voor ons, want hij leerde Engels, en kan met ons communiceren. De hele Sami cultuur werd opgeschrikt toen de Noorse regering besloot een dam in de Alta rivier te leggen. De rel die toen ontstond, maakte van Niillas een politiek vluchteling, maar ook ontstond er een Sami parlement. De overvloed aan materie en technologie heeft goeie kanten, maar door de vervuiling en nodeloze vernietiging van planten, bomen, dieren en zelfs hele ecosystemen, worden we er steeds meer van doordrongen dat, als we zo doorgaan dit het einde van onze planeet dreigt te worden. En steeds meer mensen worden bewust van de noodzaak respect en liefde voor de natuur te hebben.
Ik kijk naar mijn high-tech tentje; m''n visgerei en ik ben er blij mee. Hoe je respect moet hebben, heb ik net geleerd, en dat moet ik nog wat oefenen. Het besef dat het plastic eens plantjes en eencelligen waren, en het besef, hoeveel mensen er over hebben nagedacht om dit te produceren. Met respect neem ik een slok van m''n thee, gelukkig maar want de thee is heet. Die dag vang ik een vis, ik leg hem uit dat we hem gaan eten, en zeg "sorry lieverd ", als ik hem de kop af snij. Hoe doe ik dit straks ,als ik een vis uit de diepvries van de Aldi graai? Een visdiefje duikt, vangt een vis, meer kan hij niet dragen. M''n zus en ik, met onze rugzakken, kunnen net als dit visdiefje niet veel meenemen. Zou materialisme en hebzucht minder aan slaan bij nomadisch levende mensen? Maar ook hier kan de winter die lang en koud is juist angst voor schaarste doen ontstaan. En ook bij de Sami zijn er rendierhouders die hun grote kuddes niet anders dan met een helikopter bij elkaar kunnen drijven. Het respect voor het dier, de natuur, voor alles eigenlijk, zelfs het kleinste plastic zakje, is iets wat we persoonlijk moeten herwinnen.
Dankbaarheid is een goede manier om respect te tonen. In de druïderij bedank je de vier windrichtingen; de zon; de regen, wat je eet. De vier streken vertegenwoordigen eigenlijk alles wat je maar bedenken kunt. Ook in de Sami cultuur, bedank je de vier windstreken en boven en beneden. Met een vuurtje en je drum, trommel je je dank, tegelijk zing je met een luide ongecensureerde stem, klanken en klinkers die in je opkomen. In gedachten en in je houding buig je naar de planten; het water; de lucht; de rendieren en alles wat je wilt. Deze ceremonie geeft zo''n kick dat je de hele dag blijft zingen en lachen. Toevallig lees ik in een lichtgewicht Rainbow- pocketje, dat de Dalai Lama ons het zelfde adviseert. Het respect voor het uit klei gebakken kopje, de klei die eens gesteente was en na jaren van slijpen en slijten tot klei is geworden. Daarna gevormd geglazuurd en gebakken. En ook wijzelf, hoeveel generaties zijn er aan ons vooraf gegaan om precies deze samenstelling te krijgen. We leven maar een keer in dit lijf, laat je vreugde niet af pakken door bescheiden en verlegen te zijn. Het is wel even wennen om, net als de Sami, keihard je dankbaarheid te zingen, vooral in een keurige stad, waar iedereen beoordelend kijkt. Het is het beste te oefenen buiten, waar de natuur en jij zijn mogen zoals ze zijn. Het respect en de empathie voor alles, echt alles, kan deze planeet redden, en geeft heel veel plezier en geluk. Oef een rendier komt langs draven. Het is Ma flodder, een rendier moeder met loszittende plukken in haar vacht. Ze is op zoek naar haar explorerende jong, wat het contact met z''n moeder heeft verloren. Wij als westerse mensen kunnen samen met de Sami ons contact met de Mater van alles weer herstellen.
Terug naar de inhoudsopgave van dit nummer