Callanish
door: Yolanda en Jann
Veel mensen bezoeken de steencirkel van Callanish op Lewis in Schotland, de meesten doen dat rond de midzomer zonnewende, een aantal volgen nog de oude Lewisiaanse traditie om de plek begin mei te bezoeken, maar eigenlijk is de beste tijd om een bezoek te brengen aan Callanish, eens in de 19 jaar bij de Grote Maanstilstand*, of jaarlijks rond de equinoxen, of elke heldere nacht van het jaar.
Wij wilden kennis maken met de plek Callanish, welke we kenden van enkele BBC series en boeken en we hadden er een week voor uitgetrokken om deze steencirkel en een aantal van de 20 andere steencirkels en megalieten in de omgeving te bezoeken. We wilden er in ieder geval zijn bij de volle maan van de herfstequinox (vol rond 15 september), als persoonlijke en magische viering van het einde van de zomer. Tegen kwart voor acht zou de zon er dit jaar ondergaan langs de westelijke stenen en de volle maan opkomen langs de oostelijke rij megalieten. (Die datum en tijd is elk jaar anders, in 2009 is het bijvoorbeeld rond 19:00 uur op 3 oktober)
Het is mooi weer wanneer we vertrekken vanaf het eiland Iona, en naar het noorden van Schotland reizende, betrekt de lucht steeds meer totdat het tijdens de overtocht van Ullapool naar het eiland Lewis mistig wordt en we de dolfijnen niet meer zien. We komen aan in het donker en Stornoway blijkt een grote en drukke stad te zijn, maar eenmaal daarbuiten is het donker en stil, met weinig bewoners in een kaal en eenzaam veenland. De eerste morgen is het mooi weer, we zetten de tent neer op een kleine camping, niet ver van zee, maken kennis met de Schotse eigenaresse en de Engelse buren en reizen een kwartier verder naar Callanish.
De steencirkel ligt op een heuvel en is omheind, maar vrij toegankelijk. Mijn eerste gevoel bij Callanish is dat het een adembenemend groot observatorium is. Ik loop in een cirkel er om heen, begroet de windrichtingen en het mooie landschap dat hier ligt, daarna ga ik pas het centrum binnen en krijg ik contact met andere lagen van dit complex, ik voel een diepe verwondering, een verbondenheid en eenheid met alles. De grote staande stenen van de steencirkel van Callanish zijn van gneis, met hier en daar donkergroene plakkaten hoornblende en veel van de megalieten hebben opvallend grote kristallen. Een aantal zijn begroeid met verschillende soorten korstmossen. We vinden het prettig om de stenen aan te raken, te voelen wat zo’n contact met ons en de omgeving doet, om stil te zijn.
Na een uur ontmoeten we elkaar weer in het centrum bij de grootste staande megaliet en besluiten we naar twee andere steencirkels in de omgeving te wandelen, Calanish II en Calanish III, het pad gaat over heuveltjes en door een moeras; deze twee steencirkels zijn heel verschillend van de grote steencirkel, en ook van elkaar. Bij Callanish II bevinden zich de restanten van een “cairn” en nog 5 staande stenen. We kunnen hier een tijdje mediteren en ik krijg het gevoel dat mijn voorouders heel dichtbij zijn. We krijgen hier het gevoel dat er heel veel energie aanwezig is, in- en uitstromend vanuit de kosmos en de aarde. Callanish III heeft een steencirkel waarvan nog 8 stenen overeind staan, en ook zijn er 4 staande stenen binnenin de cirkel, naast een aantal omgevallen stenen. Deze steencirkel ligt wat hoger dan nr. II met een mooi uitzicht op de grote megalieten van Callanish I en op meerdere kleinere steencirkels en een Loch; tot onze verbazing krijgen we gezelschap van koeien die met hun grote hoofden langs de stenen strijken en er tegenaan schurken in de schemering.
Na deze eerste ontmoeting bezoeken we Callanish I elke dag. Bij storm en regen schuilen we aan de windluwe kant van staande stenen en wandelen we een cirkel over het terrein, bij droog weer zetten we ons ergens neer om waar te nemen of te mediteren. Af en toe komen er andere mensen langs, één keer een buslading vol, maar die zijn ook zo weer verdwenen. Twee dagen voor volle maan breekt tegen het eind van de dag ineens de zon door en rijden we snel naar Callanish waar we genieten van de zonsondergang. In de schemering zoeken we naar de maan, maar die verschuilt zich in de wolken van het oosten en in het donker verzamelen de winden zich en begint het te stormen. De volgende ochtend regent het en de regen zal de resterende dagen dat we op Lewis zijn blijven aanhouden.
Ongeveer 5000 jaar geleden is de eerste grote monoliet van Callanish opgericht, vervolgens werd een grote steencirkel van 13 megaliten er omheen geplaatst, nog later zijn er rijen megaliten opgericht op de vier windrichtingen: twee rijen staande stenen richting noorden, die samen een laan vormen van ongeveer 80 meter lengte, een rij van 5 staande stenen richting zuiden, in één lijn met de grote centrale megaliet (180.1°), een rij van 5 stenen richting oosten waarvan bekend is dat ze 3800 geleden zijn opgericht, en een rij van 4 stenen naar het westen (270°, richting zonsondergang tijdens de equinoxen) zodat Callanish de vorm heeft van een Keltisch Kruis. Tegen de centrale monoliet is in latere tijd ook een steenhoop aangebouwd. (zie tekening)
Over de betekenis van de richtingen waarin de rijen met staande stenen liggen en de betekenis van enkele extra staande stenen die buiten de cirkels en buiten de rijen geplaatst zijn, is nog veel niet bekend. Ook de relatie van de 13 stenen in de cirkel en de grote steen in het centrum is nog onvolledig onderzocht. Zo is er één lijn te trekken die twee staande stenen buiten de cirkel verbindt welke dan in de richting wijst van de meest noordelijke opkomst van de maan bij een Grote Maanstilstand. (pijl op plattegrond) Wanneer je de rijen stenen tussen de noordelijke laan volgt en richting het zuiden gaat kijk je in de richting van de meest zuidelijke maansondergang tijdens een Grote Maanstilstand, de maan gaat dan ook nog eens schitterend onder in het midden van de cirkel, maar als je je omdraait en kijkt in de richting van het Noorden kijk je ook in de richting waar de ster Capella zich 5000 jaar geleden bevond. Al in 1912 werd ontdekt dat de oostelijke rij naar de opkomst van de Plejaden wijst (herberekend naar 3800 jaar geleden), maar ook wijst de oostelijke rij staande stenen in de richting van de opkomende VOLLE maan rond de tijd van de equinoxen. De zuidelijke rij stenen wijzen pal zuid, maar als je je omdraait kijk je naar de plaats waar de poolster zich altijd bevindt (!)
Een keer in de ongeveer 18,6 jaar vindt er op aarde een Grote Maanstilstand* plaats en zowel de zuidelijke als de noordelijke Grote Maanstilstand zijn bij Callanish goed waar te nemen. Bij de Grote Maanstilstand danst de maan over het lichaam van de godin Cailleach na Mointeach. Wanneer de maan haar meest zuidelijke punt bereikt, zie je haar opkomen van achter een "heilige heuvel " en vier uur lang langs de horizon "dansen" tot ze weer ondergaat achter heuvels van Harris. Die heilige heuvel is de Cailleach na Mointeach, "de oude vrouw van het moeras" (zie foto Cailleach) en de maan komt dan op bij haar benen, volgt de contouren van haar lichaam, langs de holte waar haar nek zich bevind, om dan uiteindelijk onder te gaan boven bij haar hoofd. Dit kun je helemaal zo volgen als je in het midden van de steencirkel staat. De laatste keer was in 2006 en de eerstvolgende keer zal in 2025 zijn.
Na een week waarin elke dag het contact met de stenen in de cirkel dieper en intenser wordt, breekt de tijd aan om naar Nederland terug te keren en nemen we met pijn in het hart afscheid. We kijken in liefde terug op een prachtige week waarin we Callanish mochten ontmoeten.
* http://en.wikipedia.org/wiki/Lunar_standstill en www.liesbethbisterbosch.org/act/act06/06nutatie/nutatie.htm
Terug naar de inhoudsopgave van dit nummer