De zeven ...zusters - moeders - broers - priesteressen...
door PeterDe Pleiaden is een bijzondere sterrengroep die al eeuwen bekend is en hier in de winterse sterrenhemel in het sterrenbeeld Stier zichtbaar is.
Rond de Keltische jaarwisseling, Samhuinn, begint dit slechts 100 miljoen jaar jonge en 380 lichtjaar van ons verwijderde sterrencluster voor ons aan de oostelijke hemel zichtbaar te worden. Gedurende nacht bewegen ze zich voor ons van oost naar west, gevolgd door het bekende sterrenbeeld Orion. Sinds mensenheugenis heeft deze sterrengroep in vele culturen tot de verbeelding gesproken.R.G. Haliburton, schreef in december 1881 in het blad Nature in een artikel over de Pleiaden dat volgens hem de oudste volkeren op aarde geloofden dat de ster Alcyone van de Pleiaden het centrum van het universum was. De mensheid zou daar vandaan komen en het was het verblijf van de goden en van de geesten van de doden.
De bekende naam Zeven Zusters komt uit de Griekse mythologie. De zusters zijn Maia, Electra, Alcyone, Taygete, Asterope, Celaeno en Merope, die met hun ouders Atlas en Pleione als sterren aan de hemel staan. Zeus veranderde de zusters eerst in duiven en later in sterren zodat ze aan de aandacht van de Orion, die ze zeven jaar lang had nagezeten, konden ontsnappen. In Egypte denkt men dat de zeven kamers in de Grote Piramide betrekking hebben op de zeven sterren van de Pleiaden. In Japan heet het cluster Subaru, en is het naamgever van een automerk geworden.
Een mythologische verklaring voor het feit dat met het blote oog slechts zes sterren zichtbaar zijn is dat Merope haar zusters uit schaamte heeft verlaten omdat ze een sterveling als man had, Sisyphus genaamd. De overige zusters hadden goden als echtgenoten.
Een andere uitleg voor het ontbreken van één van de zusters is dat Electra, voorouder van het koninklijk huis van Troje, haar zusters in wanhoop als komeet heeft verlaten toen de stad Troje werd vernietigd.
Wetenschappelijk onderzoek heeft bevestigd dat zo'n 3000 jaar geleden een zevende heldere ster van de Pleiaden verdween. Moderne telescopen hebben verder onthuld dat er tenminste 500 -meest zwakke- sterren tot dit cluster behoren.Veel andere oude culturen hebben zo hun eigen verhalen over de Pleiaden, maar een Keltisch verhaal heb ik niet kunnen vinden. De Blackfoot indianen in Noord Amerika vertellen het verhaal van zes broers uit een erg arm gezin. Omdat de broers daarom geen buffelgewaden konden dragen, zoals de andere leden van de stam, vertrokken de broers uit schaamte en droefenis naar de sterrenhemel.
De Polynesiërs noemen het sterrencluster Mata-riki, kleine ogen, en geloven dat ze samen één ster vormden, lang voordat er mensen op aarde woonden. Het was de helderste ster, zo helder als de maan in het eerste of laatste kwartier, en de wereld baadde in een wit licht las de ster aan het firmament stond. Maar behalve mooi was de ster ook verwaand en schepte altijd op over haar helderheid. Toen de god Tane, wachter van de 4 pijlers van de hemel, dit hoorde, besloot hij deze ster naar donkere gebieden in het heelal te verbannen. Hiervoor riep hij de hulp in van twee andere sterren, Sirius en Aldebaran. Sirius was de op één na helderste ster en Aldebaran stond zo dicht bij de heldere ster dat hij overschenen werd.
Op een donkere nacht slopen de drie bondgenoten achter hun slachtoffer, klaar om hem van de hemel te verjagen. Mata-riki was bang, echter ook vlug en had zijn belagers snel afgeschud. Maar de God Tane liet zich niet te slim af zijn; hij pakte plotseling Aldebaran op en smeet hem met grote kracht tegen de ster dat deze in zes kleine stukken brak. De God en zijn stercompagnons waren hiermee tevreden en gingen weg. De zes fragmenten kropen terug naar hun plaats aan de hemel. Vanaf dat moment is Sirius de helderste ster aan het firmament en wordt Aldeboarn niet meer overschenen door een nabije rivaal. De Kleine Ogen blijven echter -klein als ze zijn- extreem helder en fluisteren dat ze in deze vorm nog mooier zijn dan als toen ze één waren. Ze durven niet meer op te scheppen over hun schoonheid, maar als ze zichzelf in donkere, stille nachten in de oceaan van de aarde weerspiegeld zien, weten ze dat er geen gelijke aan hen is.
In het pre-Vedische (Dravidische) India werd op twee manieren gerefereerd aan de Pleiaden; als de 7 moeders van de wereld en als de zeven priesteressen die over mensen oordeelden. In Tirvalon is een oude kalender ontdekt die de periode die wij nu als november benoemen aanduidde als Kartica, de Dravidische naam voor de Pleiaden.
De Navajo indianen noemen de sterrengroep De Steenjongens. Volgens een Navajo mythe, had de zwarte god, nadat de aarde gescheiden was van de hemel, een cluster van 7 sterren op zijn enkel. Mensen vroegen wat de betekenis hiervan was. De zwarte god stampte verscheidene keren met z'n voet, waardoor de Steenjongens via z'n knie, heup en schouder, tenslotte op z'n voorhoofd belandden. Dat was blijkbaar de juiste plaats waar ze voor altijd zouden blijven. Hiermee toonde de zwarte god aan dat hij de hemel regeerde.
Ook speelden de Pleiaden een rol in voorspellingen: Boeren in het Zuid-Amerikaanse Andes gebergte bepalen al eeuwenlang aan de hand van de helderheid van de Pleiaden in juni, het moment dat ze het beste hun aardappelen kunnen planten. Als de sterren helder waren wisten ze dat er vroeg in het seizoen veel regen zou vallen, dus werden de aardappelen begin oktober geplant. Als de sterren regelmatig minder goed te zien waren, was het duidelijk dat er een periode van droogte op komst was en werd het poten uitgesteld.
Recentelijk hebben wetenschappers ontdekt waardoor deze voorspellingen mogelijk zijn. De helderheid van de Pleiaden wordt beïnvloed door ijle wolken op grote hoogte die niet zichtbaar zijn voor het menselijk oog. Als deze cirrus-wolken in juni voorkomen, blijkt dat in de atmosfeer El Niño condities overheersen, waarbij het in de Andes in het aankomende groeiseizoen (oktober-mei) veel droger is dan in La Niña jaren.
Het verband tussen de verminderde zichtbaarheid en El Niño (Een periodieke opwarming van oceaanwater, waardoor intense stormen ontstaan die energie hoog de atmosfeer in stuwen.) wordt veroorzaakt door een overvloed aan waterdruppels op grote hoogte, die inkomend licht vervormen. Lang voordat onderzoeker Benjamin Orlove van de universiteit van Californië, deze verbanden had vastgesteld (in 1999), gebruikten boeren dit verschijnsel dus al om de poottijd van hun belangrijkste gewas te bepalen. Wanneer droogte voorspeld werd, werd het werk zo'n 4 tot 6 weken uitgesteld, waardoor de kans op een succesvolle oogst behoorlijk toenam. Deze divinatie blijkt uit te komen in 2/3 tot 3/4 van de gevallen.
Terug naar de inhoudsopgave van dit nummer